Ayodhya Dham Junction: અયોધ્યામાં 22 જાન્યુઆરી 2024ના રોજ રામ લલ્લાના અભિષેક પહેલા શહેરમાં તૈયારીઓ પૂરજોશમાં ચાલી રહી છે. દરમિયાન, રેલવે મંત્રાલયે અયોધ્યા જંક્શનનું નામ બદલીને અયોધ્યા ધામ જંક્શન કરવાનો આદેશ જાહેર કર્યો હતો. એટલે કે ભગવાન રામની નગરીમાં બનેલું 'અયોધ્યા રેલવે સ્ટેશન' હવે 'અયોધ્યાધામ રેલવે સ્ટેશન' તરીકે ઓળખાશે.
Ayodhya Dham Junction: રેલવે સ્ટેશનોના નામ કેવી રીતે બદલાય છે, આમાં રેલવે મંત્રાલયની ભૂમિકા કેટલી મોટી?
Ayodhya Dham Junction: રેલવે મંત્રાલયે અયોધ્યા જંક્શનનું નામ બદલીને અયોધ્યા ધામ જંક્શન કરી દીધું છે. આ પહેલા પણ ઘણા રેલ્વે સ્ટેશનોના નામ બદલવામાં આવ્યા છે. નામ બદલવાની આ સમગ્ર પ્રોસેસ કેવી રીતે થાય છે? ચાલો સમજીએ.
MoneyControl Newsઅપડેટેડ Dec 29, 2023 પર 4:10 PM
મળતી માહિતી મુજબ રાજ્યના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથે બે દિવસ પહેલા નિરીક્ષણ દરમિયાન અયોધ્યા ધામ સ્ટેશનનું નામકરણ કરવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. આ પછી જ આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી 22 જાન્યુઆરી 2024ના રોજ રામ લાલાની પ્રાણપ્રતિષ્ઠાના દિવસે નવીન રેલવે સ્ટેશનનું ઉદ્ઘાટન પણ કરશે.
જો કે, આ પહેલીવાર નથી જ્યારે કોઈ રેલ્વે સ્ટેશનનું નામ બદલવામાં આવ્યું હોય. અગાઉ એપ્રિલ 2022માં ઝાંસી રેલ્વે સ્ટેશનનું નામ બદલીને ‘વીરાંગના લક્ષ્મીબાઈ, ઝાંસી' કરવામાં આવ્યું હતું. તે જ સમયે, નવેમ્બર 2021માં, ભોપાલના હબીબગંજ સ્ટેશનનું નામ બદલીને ‘રાની કમલાપતિ' કરવામાં આવ્યું હતું.
ચાલો જાણીએ રેલ્વે સ્ટેશનનું નામ કેવી રીતે બદલાય છે? નામ બદલવાની પ્રોસેસ શું છે? કયા કારણોસર સ્ટેશનનું નામ બદલાય છે?
રેલ્વે સ્ટેશનનું નામ કેવી રીતે બદલાય છે?
સામાન્ય લોકોમાં એક ગેરસમજ છે કે કોઈપણ રેલવે સ્ટેશનનું નામ બદલવાનો નિર્ણય ભારતીય રેલવે દ્વારા લેવામાં આવે છે. આ નિર્ણય સંબંધિત રાજ્યની સરકાર દ્વારા લેવામાં આવે છે અને રેલવે માત્ર એક પક્ષ છે. સ્ટેશનોના નામ બદલવા એ સંપૂર્ણપણે રાજ્યનો વિષય છે, તેથી નામ બદલવાનો નિર્ણય સંબંધિત રાજ્ય સરકારના વિવેકબુદ્ધિ પર છોડવામાં આવે છે.
સ્ટેશનનું નામ બદલવાની સંપૂર્ણ પ્રોસેસ શું છે?
રાજ્ય સરકાર જે પણ સ્ટેશનનું નામ બદલવા માંગે છે તેની મંજૂરી મેળવવા માટે આ બાબતો માટે નોડલ મંત્રાલય, ગૃહ મંત્રાલયને તેની દરખાસ્ત મોકલે છે. ગૃહ મંત્રાલય પણ પ્રસ્તાવ પર મંજૂરી આપતા પહેલા રેલવે મંત્રાલયને લૂપમાં રાખે છે. તે પણ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે છે કે સૂચિત નવા નામ સાથે અન્ય કોઈ સ્ટેશન દેશમાં ક્યાંય અસ્તિત્વમાં નથી. આ માટે તે કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય, રેલ્વે મંત્રાલય, પોસ્ટ વિભાગ અને ભારતીય સર્વેક્ષણ વિભાગ પાસેથી નો ઓબ્જેક્શન (NOC) લે છે. આ પછી, તે કોઈપણ સ્થળ અથવા સ્ટેશનનું નામ બદલવા માટે તેની સંમતિ આપે છે.
કઈ પ્રોસેસઓમાંથી પસાર થવું પડશે?
એકવાર રાજ્ય સરકાર તમામ જરૂરી પ્રોસેસઓને અનુસરે છે અને નામ બદલવા વિશે ભારતીય રેલ્વેને જાણ કરે છે, ભારતીય રેલ્વે પર કામ શરૂ થાય છે. રેલવે કામગીરીના હેતુ માટે સ્ટેશન 'કોડ' શોધવામાં આવે છે. આ કોડને ટિકિટિંગ સિસ્ટમમાં ફીડ કરવામાં આવે છે જેથી કોડ સાથે સ્ટેશનનું નવું નામ તેની ટિકિટ અને અન્ય ટ્રેનની માહિતી પર દેખાય. ઉદાહરણ તરીકે, અયોધ્યાના ફૈઝાબાદ જંક્શનનો કોડ 'FD' હતો પરંતુ નામ બદલાયા બાદ નવો કોડ 'AYC' બની ગયો.
અંતે સંબંધિત સ્ટેશન પર લખાયેલ નામ, પ્લેટફોર્મ સાઈનેજ વગેરે બદલવામાં આવે છે. તમામ વ્યવહારિક હેતુઓ માટે તેની સંચાર સામગ્રીમાં નામ પણ બદલાય છે.
કઈ ભાષામાં નામ હશે તે કેવી રીતે નક્કી થાય છે?
આ પ્રોસેસ ભારતીય રેલવે વર્ક્સ મેન્યુઅલ મુજબ કરવામાં આવે છે. પરંપરાગત રીતે, સ્ટેશનના નામ માત્ર હિન્દી અને અંગ્રેજીમાં જ લખાતા હતા. સમય જતાં સ્થાનિક ભાષા તરીકે ત્રીજી ભાષાનો સમાવેશ કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો.
ગાઇડલાઇનના ફકરા 424માં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે રેલવેએ તેમના સાઈનબોર્ડ પર નામો મૂકતા પહેલા નામોની જોડણી (ત્રણ ભાષાઓમાં) સંબંધિત રાજ્ય સરકારની મંજૂરી મેળવવી જોઈએ. સ્ટેશનોના નામ લખવા માટે એક ક્રમ પણ નિર્ધારિત કરવામાં આવ્યો છે, જે હેઠળ નામ પહેલા પ્રાદેશિક ભાષામાં, પછી હિન્દીમાં અને છેલ્લે અંગ્રેજીમાં લખવું જોઈએ. જો કે, મેન્યુઅલ જણાવે છે કે તમિલનાડુમાં હિન્દીનો ઉપયોગ વ્યાપારી વિભાગ દ્વારા નિર્ધારિત મહત્વના સ્ટેશનો અને યાત્રાધામો પૂરતો મર્યાદિત રહેશે.
કયા કારણોસર સ્ટેશનનું નામ બદલાય છે?
રાજ્ય સરકાર ઐતિહાસિક મહત્વના વારસાની પરંપરાને જીવંત રાખવા અથવા લોકોની લાંબા સમયથી ચાલતી માંગને પૂર્ણ કરવા માટે રેલવે સ્ટેશનનું નામ બદલી નાખે છે. વિષય નિષ્ણાતો કહે છે કે આવું રાજકીય કારણોસર પણ થતું હોય છે અને થતું રહ્યું છે. ઉદાહરણ તરીકે, 1996 માં, જ્યારે મદ્રાસ શહેરનું સત્તાવાર રીતે 'ચેન્નઈ' નામકરણ કરવામાં આવ્યું હતું, ઇતિહાસ અને સ્થાનિક લાગણીઓને ધ્યાનમાં રાખીને, રેલવે સ્ટેશનનું નામ પણ મદ્રાસથી ચેન્નાઈ કરવામાં આવ્યું હતું.
તાજેતરનું ઉદાહરણ લેતા, નવેમ્બર 2021 માં ભોપાલના હબીબગંજ સ્ટેશનનું નામ બદલીને 'રાની કમલાપતિ' કરવામાં આવ્યું હતું. મધ્યપ્રદેશ સરકારે ઐતિહાસિક વારસાને જીવંત રાખવાના ઉદ્દેશ્યથી આ નિર્ણય લીધો છે. હબીબગંજ રેલ્વે સ્ટેશનના ઉદ્ઘાટન પહેલા મધ્યપ્રદેશ સરકારે કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયને પત્ર લખીને આદિવાસી રાણી રાણી કમલાપતિના નામ પર હબીબગંજ રેલ્વે સ્ટેશનનું નામ રાખવાની વિનંતી કરી હતી. પત્રમાં સરકારે દલીલ કરી હતી કે રેલવે સ્ટેશનનું નામ બદલવાથી રાણી કમલાપતિના વારસા અને બહાદુરીનું સન્માન થશે.
પહેલા મનીકંટ્રોલ ગુજરાતી પર ગુજરાતીમાં સ્ટોક માર્કેટ, Stock Tips, સમાચાર, પર્સનલ ફાઇનાન્સ અને બિઝનેસ સંબંધિત સમાચાર વાંચો. દૈનિક બજાર અપડેટ્સ માટે Moneycontrol App ડાઉનલોડ કરો.