BUDGET 2023-24: પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજનાનો વધી શકે છે વ્યાપ, 5 લાખની મર્યાદામાં ફેરફાર શક્ય

BUDGET 2023-24: નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણના આગામી બજેટ (બજેટ 2023)માં મધ્યમ વર્ગને મોટી ભેટ મળી શકે છે. નાણામંત્રી પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજના (PMJAY) નો વ્યાપ વધારવાની જાહેરાત કરી શકે છે. મધ્યમ વર્ગને પણ આ યોજના હેઠળ લાવી શકાય છે. અત્યારે આર્થિક રીતે નબળા વર્ગના લોકોને આ યોજનાનો લાભ મળી રહ્યો છે. સીતારમણ 1 ફેબ્રુઆરી, 2023ના રોજ કેન્દ્રીય બજેટ રજૂ કરશે. પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજના હેઠળ, એક પરિવારને પ્રતિ વર્ષ 5 લાખ રૂપિયા સુધીની મફત આરોગ્ય-વીમા સુવિધા મળે છે. આ યોજના વર્ષ 2018માં શરૂ કરવામાં આવી હતી. અત્યાર સુધીમાં ગરીબ વર્ગના 4,16,00,000 લોકોએ આ યોજનાનો લાભ લીધો છે. આમાં મધ્યમ વર્ગનો સમાવેશ કરવાથી સરકારનો ખર્ચ વધશે. તેથી નાણામંત્રીએ બજેટમાં આ માટે ફાળવણી વધારવી પડશે.

PMJAYનો વ્યાપ વધારી કરોડો લોકોને સારી સારવાર મળશે
મધ્યમ વર્ગને પીએમ જન આરોગ્ય યોજના હેઠળ લાવવાથી કરોડો લોકોને ફાયદો થશે. સારવારનો ખર્ચ દિવસેને દિવસે વધી રહ્યો છે. ખાસ કરીને ઓછા પૈસાવાળા લોકો માટે ખાનગી હોસ્પિટલમાં સારવાર લેવી શક્ય નથી. પરિવારની કુલ બચત સારવાર પાછળ ખર્ચાય છે. જન આયોગ યોજના હેઠળ લગભગ 2000 પ્રક્રિયાઓ માટે કેશલેસ સારવારની સુવિધા ઉપલબ્ધ છે. જેમાં ડોક્ટરની ફી, પેથોલોજી ટેસ્ટ, સર્જરી, હોસ્પિટલના રૂમનો ખર્ચ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

સરકારે જાહેર આરોગ્ય સેવાઓ પર ખર્ચ વધારવાની સલાહ આપી
વિશ્વ બેંકના 2019ના ડેટા (પર્ચેઝિંગ પાવર પેરિટી) અનુસાર, સરકાર ભારતમાં આરોગ્યસંભાળ પર વ્યક્તિ દીઠ $69.2 ખર્ચે છે, જ્યારે તેની વૈશ્વિક સરેરાશ $865.7 છે. ચીનમાં સરકાર વ્યક્તિ દીઠ $492.7 ખર્ચે છે. ભારત સરકાર દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા આર્થિક સર્વેમાં પણ સરકારને જાહેર આરોગ્ય સેવાઓ પર તેના જીડીપીના 2.5-3% ખર્ચ કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.

છેલ્લા બજેટમાં આરોગ્ય માટે 86,000 કરોડની ફાળવણી કરાઇ હતી
અત્યાર સુધીમાં, સરકારે લગભગ ચાર વર્ષમાં જન આરોગ્ય યોજના પર 48,500 કરોડ રૂપિયા ખર્ચ્યા છે. મધ્યમ વર્ગ માટે પણ આ યોજના લાગુ કરવા માટે સરકારે આ વસ્તુ પર પોતાનો ખર્ચ વધારવો પડશે. હાલમાં, દેશ હેલ્થકેર પર જીડીપીના 2 ટકાથી ઓછો ખર્ચ કરે છે, જ્યારે ઈન્ડોનેશિયા અને ચીન જેવા દેશો તેના પર ભારત કરતાં વધુ ખર્ચ કરે છે. છેલ્લા બજેટમાં આરોગ્ય માટે 86,000 કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવી હતી. આ અગાઉના બજેટમાં કરાયેલી 84,000 કરોડની ફાળવણી કરતાં વધુ હતી. આ બજેટ (2023-24)માં આરોગ્ય માટે ફાળવણીમાં નોંધપાત્ર વધારો થઈ શકે છે. નાણાં પંચે પણ આ અંગે ભલામણ કરી છે.

સરકારને ફંડ ક્યાંથી મળશે?
આરોગ્ય પરનો ખર્ચ “મહેસૂલી ખર્ચ”ની શ્રેણીમાં આવતો હોવાથી કેન્દ્ર સરકાર તેને મુખ્યત્વે તેની “મહેસૂલી આવક”માંથી પહોંચી વળવાનો પ્રયાસ કરશે. આ યોજનાને જમીન પર લાગુ કરવાનું કામ રાજ્ય સરકારો પોતપોતાના રાજ્યોમાં કરે છે. તેથી, કેન્દ્ર સરકાર જાહેર આરોગ્યની તમામ કેન્દ્રીય યોજનાઓ પર ખર્ચ કરવા માટે રાજ્યોને આપવામાં આવતી સહાયની કુલ રકમ વધારી શકે છે. ગયા વર્ષે કેન્દ્ર સરકારે આ હેડ હેઠળ રાજ્યોને 47634 કરોડની રકમ આપી હતી. આ બજેટમાં આ રકમ વધારવાના સંકેતો છે જેથી મધ્યમ વર્ગને જન આરોગ્ય યોજનામાં સામેલ કરી શકાય.

(પારિજાત સિંહા આર્થિક અને સામાજિક-રાજકીય વિશ્લેષક છે. તેઓ લેખક અને મેનેજમેન્ટ અને કાયદા સલાહકાર પણ છે)